Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài vừa được Bộ Chính trị ban hành đặt mục tiêu thu hút khoảng 200-300 tỷ USD vốn FDI đăng ký trong giai đoạn 2026-2030. Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia, điểm đáng chú ý của nghị quyết không chỉ nằm ở quy mô dòng vốn, mà còn ở định hướng chuyển đổi chiến lược thu hút đầu tư nước ngoài theo hướng nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Theo ông Sử Ngọc Khương, Giám đốc cấp cao Bộ phận Tư vấn Đầu tư Savills Việt Nam, Nghị quyết 10 đánh dấu sự chuyển dịch từ tư duy thu hút vốn sang tư duy kiến tạo năng lực cạnh tranh quốc gia. Giá trị cốt lõi của nghị quyết không nằm ở mục tiêu thu hút 200-300 tỷ USD vốn FDI đăng ký, mà ở việc định hình mô hình tăng trưởng mới dựa trên công nghệ, tri thức và đổi mới sáng tạo. Theo đó, trọng tâm không còn là Việt Nam thu hút được bao nhiêu vốn FDI, mà là thu hút được bao nhiêu công nghệ, tri thức và giá trị gia tăng cho nền kinh tế.
Đây cũng là lần đầu tiên định hướng phát triển khu vực FDI được đặt trong bối cảnh nâng cao năng suất quốc gia và chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Theo Savills Việt Nam, điều này phản ánh quyết tâm đưa Việt Nam vượt lên khỏi vai trò là điểm đến sản xuất truyền thống để trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và phân bổ nguồn lực chiến lược của khu vực.
Chuyển từ lợi thế chi phí sang lợi thế thể chế
Theo phân tích của Savills Việt Nam, trong hơn ba thập kỷ qua, Việt Nam trở thành điểm đến đầu tư hấp dẫn nhờ vị trí địa lý thuận lợi, môi trường chính trị ổn định, lực lượng lao động cạnh tranh và mạng lưới các hiệp định thương mại tự do rộng khắp. Tuy nhiên, khi các quốc gia đều có khả năng đưa ra các chính sách ưu đãi tương đồng, dư địa cạnh tranh bằng chi phí ngày càng thu hẹp. Đồng thời, thuế tối thiểu toàn cầu và xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng đang khiến các tập đoàn đa quốc gia thay đổi tiêu chí lựa chọn địa điểm đầu tư.
Trong bối cảnh đó, các nhà đầu tư không chỉ quan tâm đến ưu đãi thuế hay chi phí sản xuất mà ngày càng chú trọng đến tính minh bạch của môi trường đầu tư, khả năng dự báo chính sách, hiệu quả thực thi pháp luật, mức độ bảo vệ quyền tài sản và chất lượng quản trị quốc gia. Theo ông Sử Ngọc Khương, lợi thế cạnh tranh bền vững của một nền kinh tế không còn nằm ở mức ưu đãi cao hơn đối thủ, mà ở khả năng tạo dựng niềm tin cho nhà đầu tư thông qua sự ổn định chính sách, tính nhất quán trong thực thi và việc bảo vệ hiệu quả các quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp.
Chuyên gia Savills cho rằng, đây cũng là lý do những cam kết về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, quyền sở hữu tài sản, bảo vệ vốn đầu tư và nguyên tắc không áp dụng hồi tố theo hướng bất lợi cho doanh nghiệp trong Nghị quyết 10 nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng đầu tư quốc tế. Khi các tài sản vô hình như công nghệ, dữ liệu, thương hiệu hay bí quyết sản xuất được bảo vệ tốt hơn, các tập đoàn quốc tế sẽ có thêm cơ sở để chuyển giao công nghệ, mở rộng hoạt động nghiên cứu và triển khai các dự án có hàm lượng đổi mới sáng tạo cao tại Việt Nam.
Hướng đến thu hút công nghệ và hệ sinh thái đầu tư
Một trong những điểm nổi bật của Nghị quyết 10 là định hướng chuyển trọng tâm từ thu hút dòng vốn sang thu hút các nguồn lực tạo ra năng suất dài hạn cho nền kinh tế. Danh mục các lĩnh vực ưu tiên bao gồm bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây, công nghệ sinh học, công nghệ năng lượng, logistics hiện đại cùng nhiều ngành công nghệ cao khác. Đồng thời, Việt Nam đặt mục tiêu thu hút các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), trung tâm dữ liệu, trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm điều hành khu vực và các dịch vụ dùng chung của các tập đoàn đa quốc gia.
Theo ông Sử Ngọc Khương, định hướng này phản ánh tham vọng nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Nếu trước đây lợi thế chủ yếu đến từ năng lực sản xuất và lắp ráp, thì trong giai đoạn tới, giá trị gia tăng sẽ tập trung nhiều hơn vào các hoạt động nghiên cứu, thiết kế, quản trị dữ liệu, phát triển sản phẩm và đổi mới sáng tạo – những mắt xích tạo ra giá trị cao nhất trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Bên cạnh đó, mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 10.000 doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng của khu vực FDI cho thấy trọng tâm chính sách không còn dừng ở việc thu hút vốn đơn thuần, mà hướng đến nâng cao hiệu ứng lan tỏa đối với khu vực doanh nghiệp trong nước, qua đó từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh nội tại của nền kinh tế.
Thực thi sẽ quyết định hiệu quả của Nghị quyết
Theo Savills Việt Nam, dù Nghị quyết 10 đưa ra nhiều định hướng chiến lược, khả năng hiện thực hóa các cam kết mới là yếu tố được cộng đồng đầu tư quốc tế quan tâm nhất. Ông Sử Ngọc Khương cho rằng cải cách thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển hạ tầng hiện đại và bảo đảm tính nhất quán trong thực thi chính sách giữa các cấp quản lý sẽ là những điều kiện tiên quyết để Việt Nam thu hút các trung tâm R&D, các dự án công nghệ chiến lược cũng như những tập đoàn đa quốc gia hàng đầu thế giới.
Theo chuyên gia Savills, giai đoạn 2026-2030 sẽ không còn là cuộc cạnh tranh về quy mô vốn FDI mà là cuộc cạnh tranh về chất lượng môi trường đầu tư. Nghị quyết 10 đã đặt ra tầm nhìn cho giai đoạn phát triển tiếp theo, song thách thức lớn nhất là chuyển hóa các cam kết chính sách thành trải nghiệm thực tế của nhà đầu tư. Nếu các cải cách về thể chế, nguồn nhân lực và môi trường kinh doanh được triển khai đồng bộ, Việt Nam có thể chuyển từ vị thế tham gia chuỗi giá trị sang đồng kiến tạo chuỗi giá trị toàn cầu trong thập kỷ tới.
